ma'ruza materiallari
Shveytsariya iqtisodiyoti, iqtisodiy xavfsizligi, tashqi qarzi va muammolarini hal qilish yo‘llari
Kirish
Shveytsariya — Yevropaning markaziy qismida joylashgan, yuqori daromadli, rivojlangan va xalqaro moliya tizimida muhim o‘rin egallaydigan davlat. Uning poytaxti — Bern shahri. Mamlakat bank-moliya tizimi, farmatsevtika sanoati, soatsozlik, sug‘urta, yuqori texnologiyalar va xalqaro savdo orqali dunyo iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadi. Shveytsariya dengizga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmasa-da, rivojlangan infratuzilmasi, malakali ishchi kuchi, siyosiy barqarorligi va innovatsiyalarga asoslangan iqtisodiyoti tufayli yuqori iqtisodiy natijalarga erishgan. Biroq iqtisodiyoti rivojlangan davlatlarda ham muammolar mavjud. Shveytsariyaning asosiy muammolari qatoriga yashash xarajatlarining yuqoriligi, aholining qarishi, uy-joy narxlarining oshishi, eksportning tashqi bozorlarga bog‘liqligi, xalqaro moliyaviy xatarlar, energiya ta’minoti va davlat qarzini oqilona boshqarish masalalari kiradi. Ushbu mavzuda Shveytsariyaning iqtisodiy holati, iqtisodiy xavfsizligiga tahdidlar, davlat va tashqi qarz masalalari hamda ularni hal qilish yo‘llari hayotiy misollar bilan yoritiladi.
Davlat nomi
Shveytsariya Konfederatsiyasi
Pul birligi
Shveytsariya franki (CHF)
Aholisi
Taxminan 9,1 million kishi
Rasmiy tillari
Nemis, fransuz, italyan va retoroman
Asosiy iqtisodiy markazlari
Syurix, Jeneva, Bazel, Bern
Davlat boshqaruvi
Federal respublika
Poytaxti
Bern
Iqtisodiyotning o'ziga xos xususiyatlari
Shveytsariya iqtisodiyotining o‘ziga xos xususiyati — tabiiy resurslarning cheklanganligiga qaramasdan, inson kapitali, bilim, texnologiya va yuqori sifatli mahsulotlar orqali daromad yaratishidir. Mamlakat yirik neft yoki gaz eksportchisi emas. Shunga qaramay, u farmatsevtika, kimyo, tibbiy texnologiyalar, bank xizmatlari, sug‘urta va aniq mexanizmlar ishlab chiqarish orqali katta iqtisodiy qiymat yaratadi.
Shveytsariya katta miqdorda oddiy mahsulot ishlab chiqarib arzon sotishga emas, balki yuqori texnologiyali va sifatli mahsulot ishlab chiqarishga e’tibor beradi.
Kuchli tomonlari va hayotiy misol
Siyosiy va huquqiy barqarorlik, kuchli bank-moliya tizimi, ilmiy tadqiqot va innovatsiyalarga katta e’tibor, malakali va unumdor ishchi kuchi, yuqori sifatli eksport mahsulotlari, inflyatsiyani nazorat qilishga qaratilgan mustaqil pul-kredit siyosati, davlat qarzini cheklashga xizmat qiladigan fiskal qoidalar. Hayotiy misol: Masalan, oddiy soat bilan murakkab mexanizmga ega, yuqori aniqlikda ishlab chiqarilgan Shveytsariya soati o‘rtasida katta narx farqi bo‘lishi mumkin. Narx farqining bir qismi brend, muhandislik, sifat nazorati va malakali mehnat bilan bog‘liq. Bu tajriba boshqa davlatlarga, jumladan O‘zbekistonga ham tegishli: faqat xomashyo sotish emas, balki uni qayta ishlab, qo‘shimcha qiymat yaratish iqtisodiy daromadni oshiradi.