So sánh chính thể quân chủ và chính thể cộng hòa

• Quyền lực kế vị
• Nguyên thủ trọn đời

Trong chính thể quân chủ, người đứng đầu nhà nước là quân chủ (vua, nữ hoàng, hoàng đế hoặc đại công tước). Quyền lực này thường được chuyển giao theo nguyên tắc thế tập (cha truyền con nối hoặc theo dòng họ).

Nguyên thủ quốc gia giữ ngôi vị theo nhiệm kỳ trọn đời hoặc truyền ngôi, không qua bầu cử phổ thông.

- Quân chủ tuyệt đối (chuyên chế): Toàn bộ quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp tập trung vào tay nhà vua. - Quân chủ lập hiến: Quyền lực của quân chủ bị giới hạn bởi Hiến pháp và pháp luật; quyền lực thực tế thuộc về quốc hội và chính phủ do nhân dân bầu ra.

• Quyền lực nhân dân
• Bầu cử định kỳ

Trong chính thể cộng hòa, toàn bộ hoặc phần lớn quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về nhân dân hoặc các cơ quan do nhân dân bầu ra.

Nguyên thủ quốc gia (thường là Tổng thống) và các cơ quan quyền lực đều có nhiệm kỳ giới hạn và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân.

- Cộng hòa tổng thống: Tổng thống nắm quyền hành pháp, độc lập với cơ quan lập pháp. - Cộng hòa đại nghị: Tổng thống giữ vai trò nguyên thủ quốc gia mang tính nghi lễ, trong khi Thủ tướng đứng đầu chính phủ chịu trách nhiệm trước nghị viện.